آیا تا به حال یک آسیاب بادی را از نزدیک دیده‌اید؟ شاید تصور بیشتر ما از آسیاب‌های بادی ، از میان کارتون‌های کودکی‌مان باشد؛ غافل از اینکه یکی از زیباترین و قدیمی‌ترین آسیای‌های بادی را در کشور عزیزمان ایران داریم. آسیاب بادی نشتیفان ، از کهن‌ترین و زیباترین آسیاب‌های بادی است که در استان خراسان رضوی و در جنوب شرقی شهرستان خواف قرار دارد.

آسیاب بادی نشتیفان بی‌شک یکی از زیباترین آثار به جای مانده از دوران کهن است که می‌توان شاهکار معماری ایرانی را در ساخت و کارکرد آن دید. اگر می‌خواهید با این شگفتی عصر صفوی آشنا شوید، همراه با سفرزون به منطقه نشتیفان سفر کنید:

آسیاب بادی نشتیفان ؛ زیبایی در دل کویر

نام این آسیاب بادی، برگرفته از منطقه‌ای خاص در نزدیکی شهر خواف است. جالب است که بدانید “نشتیفان” از دو واژه “نش” به معنی نیش و “تیفان” به معنی توفان ساخته‌شده‌است. برخی واژه “نش” را کنایه از نیش عقرب می‌دانند که در مناطق گرمسیری وجود داشته‌است. برخی افراد محلی، آسیاب‌های بادی را، “آس‌باد” می‌نامند.  این نام‌گذاری از آن جهت است که وزش بادهای موسمی از سمت سیستان، به مدت ۱۲۰ روز ادامه داشته‌ و از این رو این منطقه مکان مناسبی برای ساخت و بهره‌برداری از آسیاب‌های بادی بوده‌‌است.

آسیاب بادی نشتیفان، یادگاری از عصر صفویه است که معماری و ساخت آن و همچنین نوع مهندسی خلاقانه‌اش، نظر بسیاری از افراد را خودش جلب کرده‌است.

تفاوت اصلی و مشهود این آسیاب، با دیگر آسیاب‌هایی که تا به حال دیده‌ایم، در نحوه قرار گرفتن آن است. آسیاب بادی نشتیفان، برخلاف آسیاب‌های معمول، پره‌ای دایره‌ای شکل که به دور یک محور می‌گردد ندارد؛ بلکه پره‌های این آسیاب، به شکل عمودی ساخته شده‌اند و به صورت ایستاده حول یک محور استوانه‌ای شکل می‌چرخند و قسمت زیرین آن به سنگ آسیاب متصل‌است. این اسیاب‌های بادی چوبی‌اند و ساختار ساده‌ای دارند، اما از حیث مهندسی ساخت و قدمت و عملکرد، بسیار شاخص و ستودنی هستند.

معماری آسیاب بادی نشتیفان

این آسیاب‌های بر روی سکوهایی بلند و ساخته‌شده از کاهگل بنا شده‌اند که برای رسیدن به آن، باید پله‌های کاهگلی و قدیمی را بالا رفت. آسیاب‌ها، به ترتیب و با نظم زیبایی در کنار هم تعبیه شده‌اند و میان هر آسیاب با آسیاب مجاورش، دیواره‌ای از کاهگل قرار گرفته‌است. این تفکیک و نظم از آن جهت است که در زیر هر یک از آسیاب‌ها، با فاصله‌ای منظم اتاقکی قرار دارد که امتداد هر آسیاب در آنجا واقع شده و سنگ آسیاب درون اتاقک‌ها قرار دارد.

اتاقک‌های ساخته‌شده در زیر آسیاب بادی نشتیفان، مساحت کمی دارند و سقف آن‌ها به شکل‌گنبدی و از ترتیب منظمی از سنگ‌ها ساخته‌شده. سنگ آسیاب در وسط اتاقک قرار گرفته و دایره‌ای شکل‌ است.  آسیابان نیز گاه درون اتاقک‌ها برای کنترل و نظارت سنگ آسیاب و گاه در بالای بلندی برای اطمینان از درست کار کردن پره‌ها حضور داشت.

نکته جالب، درباره اتاقک زیرین (همکف) آسیاب‌ها، این است که آن‌ها را برخلاف جهت وزش باد ساخته‌اند تا هنگام وزش بادهای شدید، مشکلی برای انجام فعالیت نداشته‌باشند. این اتاقک‌ها، انبار اصلی غلات بوده‌اند و کار اصلی آسیاب‌ها، در واقع آسیاب گندن و جو بوده‌است. آسیاب بادی نشتیفان، به سبب قدرت و کارایی منحصر به فرد خود، تاثیر زیادی را بر کارایی و اقتصاد مردم این منطقه گذاشته‌بود و افراد ساکن در آنجا، از طریق آسیاب کردن غلات، معیشتشان را فراهم می‌کردند.

جزئیاتی دیگر از این بنا

یکی از شگفتی‌های این آسیاب ، وجود ابزاری ساده و ابتدایی است که در حفره زیرین سنگ اسیاب قرار دارد و همچون اهرم، برای نگاه‌داشتن سنگ آسیاب از حرکت، عمل می‌کند. از دیگر شگفتی‌های مهندسی صفویان در ساخت این آساب بادی وجود “تخت وحشت” است. این ابزار از قسمت پایین و از داخل، کار کنترل و کند کردن سنگ آسیاب را بر عهده دارد. پس از انکه تخت وحشت کار خود را انجام داد، بدون درنگ چرخ و پره را در قست فوقانی با اهرمی به نام “نی‌باد” متوقف کرده و کار تعطیل می‌شود.

تنها چیزی که می‌تواند مانع از انجام کار آسیاب بادی نشتیفان شود، نبودن و نوزیدن باد است. در واقع هر چه باد بیشتری شروع به وزیدن کند، آسیاب نیز با سرعت بیشتری حرکت می‌کند و بر عکس. امروزه، قسمت‌های تخریب شده این آسیاب مرمت شده‌است و از آن‌ها استفاده می‌گردد.

آسیاب آبی در منطقه نشتیفان

منطقه نشتیفان، علاوه‌بر آسیاب‌های بادی معروفش، آسیاب‌های آبی نیز دارد که در فصول کم‌باد، از رودخانه‌های جنوب نشتیفان که در ان زمان از جریان آب بهره‌مند بوده‌اند، استفاده می‌شد. امروز بقایایی از آسیاب آبی نشتیفان نیز در این منطقه دیده می‌شود.

گورستانی به سبک زردشتیان

از دیگر جاذبه‌های منطقه نشتیفان، می‌توان به قبرستانی در نزدیکی آن اشاره کرد که به سبک گورستان‌های زردشتی ساخته شده و عده‌ای اعتقاد دارند برخی از فرزندان و نوادگان پادشاهان سلسله اشکانیان (که اتفاقاً در خراسان بر ایران حکمرانی می‌کردند) در آنها دفن شده‌اند و عده‌ای دیگر معتقدند در گذشته برای ایمن نگه‌داشتن شهر از حملات و تجاوزات احتمالی در اطراف شهر بزرگان آن را تدفین می‌کردند تا به اصالت و درستی مردمان آن اشاره کنند.

آسیاب بادی نشتیفان، یکی از مکان‌های متفاوت و در عین حال دیدنی است که می‌تواند گردشگران زیادی را به سوی خود بکشاند. این آس‌باد، در سال‌های اخیر مورد اقبال افراد قرار گرفته و روایتگر مهارت و استادکاری مهندسان عصر صفوی است. اگر به دنبال جایی جدید و متفاوت می‌گردید، پیشنهاد سفرزون بازدید از آسیاب بادی نشتیفان است.

چه زمانی برای بازدید از آسیاب بادی نشتیفان مناسب است؟

یادتان باشد، اگر قصد عزیمت به این منطقه را دارید، اردیبهشت‌ماه و همچنین اوایل فصل پاییز، مناسب‌ترین زمان برای سفر است. چرا که در این زمان می‌توانید به راحتی گردش پره‌های آسیاب را ببینید و لذت ببرید. همچنین، هوای این منطقه در فصل تابستان بسیار گرم و در فصل زمستان بسیار سرد است. بنابراین بهترین زمان، ماه اردیبهشت و اوایل فصل پاییز است.

برای بازدید از آسیاب بادی نشتیفان، دوربین‌ عکاسی‌تان را همراه خود ببرید تا از این سازه زیبا و شگرف عکاسی و آن را به دوستانتان معرفی کنید.

عکس‌های زیبایتان را برای سفرزون بفرستید و ما را در تجربیات و خاطره‌هایتان از این منطقه سهیم کنید. ایا مکان‌های دیگری، شبیه به آسیاب بادی نشتیفان می‌شناسید؟ اگر پاسخ شما آری است، آن را  به سفرزون معرفی کنید تا شما را به گشت‌و‌گذاری چند دقیقه‌ای و جذاب ببرد.
 

طبیعت گردی

طبیعت گردی

برای مشاهده‌ی تورهای طبیعت گردی سفرزون کلیک کنید.

تور مشهد

تور مشهد

برای مشاهده‌ی تورهای مشهد سفرزون کلیک کنید.

null

تور یک روزه

برای مشاهده‌ی تورهای یک روزه سفرزون کلیک کنید.

null

تور چند روزه

برای مشاهده‌ی تورهای چند روزه سفرزون کلیک کنید.