زیگورات چغازبیل ، بازمانده‌ی تمدنی است که با قهر و خشونت دشمن به دل خاک سپرده شد تا سال‌ها بعد به روایت داستانی کامل از تاریخ بپردازد. زیگورات چغازنبیل که نمونه‌ای عالی از معماری مذهبی دوران خود است در شهر شوش قرار دارد. برای کشف این راز خوش نقش تاریخی با سفرزون همراه شوید تا آجر به آجر آن را بشناسیم.

زیگورات چغازنبیل ، نمایش دین در جان آجرها

زیگورات چغازنبیل
زیگورات چغازنبیل ، غرق باران

زیگورات‌ها را طبق آئین‌ و باورهای مذهبی و با بهترین مصالح موجود در هر دوره بنا می‌کردند که پیشکشی باشد برای خشنودی خدایان. این بناها که میراث بابلی‌ها هستند و شکل کلی آن‌ها را نزدیک به کوه‌های‌ کیهانی می‌دانند، بر این باور بنا شدند که از دل زیگورات می‌تواند به ملکوت صعود کرد. زیگورات‌ها از تمدن‌های کهن به‌جا مانده‌اند و در نقاط مختلفی کشف شدند و مورد بررسی‌های باستان‌شناسی قرار گرفته‌اند. اما باید بدانیم زیگورات چغازنبیل یکی از سالم‌ترین نمونه‌های در حال حاضر این بناها است.

چغازنبیل و داستان کشف شرکت نفتی‌ها

چغازنبیل
آجرهای دست نویس

در حفاری‌هایی که برای کشف نفت در این منطقه از شوش صورت گرفته بود، مهندسین شرکت نفت آجری با نوشته‌هایی باستانی پیدا کردند و برای بررسی‌های بیشتر آن‌را برای باستان‌شناسان ارسال کردند.

پس از همین ماجرا بود که حدس و گمان‌ها شروع شد و چغازنبیل به زمینی برای کشف رازهای تاریخی بدل و روند کاوش‌های باستان شناسی در این منطقه آغاز شد. رومن کریشمن، باستان‌شناس فرانسوی به همراه تیم حفاری توانستند زیگورات چغازنبیل را از دل خاک بیرون بیاورند و شگفتی معماری عیلامیان به نمایش در آمد.

زیگورات چغازنبیل ، اثری که کامل نشد

چغازنبیل
شکوه معماری عیلامی به وقت غروب

این نیایشگاه را اونتاش گال (۱۲۵۰ پ. م.)، یکی از پادشاهان بزرگ عیلام باستان برای ستایش اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، ساخته‌ بود. او در خصوص ساخت این اثر گفت: پس‌ از آن که مصالح ساختمانى را به دست آوردم، من در اینجا شهر اونتاش و حریم مقدس را برپا نمودم و آن را در یک دیوار خارجى و یک دیوار داخلى محصور نمودم. من معبد بلندى ساختم که شبیه آنچه شاهان پیش‌ساخته‌اند نبود و آن را به خداى اینشوشیناک و خداى هومبان حریم مقدس وقف کردم. باشد که ساختمان و زحمت من موقوفه ایشان شود و لطف و عدل هومبان و اینشوشیناک در اینجا برقرار بماند.

این اثر هنوز تکمیل نشده بود که در حمله‌ی سپاه آشور به فرماندهی بانیپال، به همراه سایر سازه‌های تمدن عیلامی، ویران شد. پانیپال در خصوص ویرانی بزرگی که برجا گذاشت چنین روایت می‌کند: من زیگورات شوش را که از آجرهایی با سنگ لاجورد لعاب شده بود شکستم و سازه های عیلام را با خاک یکسان کردم. شوش را تبدیل به یک ویرانه کردم و ندای انسانی و بانگ شادی به دست من از آنجا رخت بربست.

 از کشف زیگورات چغازنبیل تا ثبت جهانی

چغازنبیل
زیگورات چغازنبیل یک اثر جهانی

در سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۲، طی حفاری‌هایی که در چغازنبیل صورت گرفت، چهره‌ی زیگورات به طور کامل نمایان شد و بسیاری از گره‌های تاریخی باز شد. در کند و کاو هایی که در این منطقه انجام شده است مجسمه هایی از جنس سفال که شکل و شمایل گاو نر داشته‌اند پیدا شده. بنای چغازنبیل در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسیده تا بر اهمیت این سازه‌ی باشکوه اضافه کند.

معماری زیگورات

زیگورات چغازنبیل
زیگورات چغازنبیل ، رمزگشای تاریخ

این معبد دارای دو حصار بوده که درون حصار داخلی بخش آئینی قرار داشت و اطراف آن را هفت دروازه فرا گرفته بود. در مقابل پلکان جنوب شرقی هم هفت ردیف قربانگاه قرار دارد. از این نوع ساخت و ساز می‌توان این موضوع را برداشت کرد که عدد هفت در باور عیلامیان بسیار مقدس بوده است.

در ساخت زیگورات چغازنبیل میلیون‌ها آجر استفاده شده است که بر تن هر کدام از آن‌ها دست‌نوشته‌هایی مکتوب شده است و همین موضوع یکی از دیگر از عوامل شگفتی ساز این بنا است.

در بخش شمال‌غربی این معبد بزرگ، سه معبد با نام‌های ایشمکرب، اوبان و الهه کیریرشا قرار دارد که هر کدام از آن‌ها حیاط، نیایشگاه، انبار و اتاق دارند. بنای این معابد هم با آجرها دست نویس ساخته شده است.

جزئیات شگفت انگیز نیایشگاه چغازنبیل

وجه تمایز زیگورات چغازنبیل با سایر زیگورات‌های بین النهرین این است که تمام آن سازه‌ها بصورت چند طبقه ساخته می‌شد اما در این ساختمان هر طبقه به‌شکلی مستقل و به روی زمین ساخته شده است. به‌ جز طبقه‌ی‌ اول و پنجم، تمامى طبقات از خشت پرشده‌اند، طبقه‌ی پنجم که بلندترین طبقه محسوب مى‌شود، جایگاه قرار دادن بت‌هاى آن زمان بوده است. مهم‌ترین این بت‌ها، خداى اینشوشیناک یا خداى خاص شهر شوش بوده است.

چغازنبیل
نمای بازسازی شده چغازنبیل

از دیگر ویژگی‌های خاص این بنا سیستم آبرسانی آن است که در از زمان خود بسیار جلوتر بوده. همچنین تصفیه خانه‌ی چغازنبیل یکی از قدیمی‌ترین نمونه‌های این سیستم است. آب این سیستم تصفیه از رود کرخه تامین می‌شده است.

یکی از آثار این مجموعه سنگ‌نگاره یادبود اونتاش ناپیریشا است که بر روی این سنگ‌نگاره‌ی باستانی نقش زنی حک‌شده است که دم ماهی دارد و مارهایی را در دستان خود گرفته است. در بالای تصویر کامل این سنگ‌نگاره، کاهنه‌های معبد در حال عبور هستند. جنس این سنگ‌نگاره از ماسه‌سنگ است. این اثر که مربوط به دوره عیلامی میانه و دودمان ایگی هالکید است، مربوط به ۱۳۴۰ تا ۱۳۰۰ پیش از میلاد است. این یادبود در سده‌ی دوازدهم پیش از میلاد از چغازنبیل به شوش آورده شده و در حال حاضر در موزه لوور قرار دارد.

اگر تجربه‌ی بازدید از زیگورات چغازنبیل را دارید تجربه‌ی خود را با ما سفرزونی‌ها به اشتراک بگذارید.

3/5 ( 1 نظر )